Leiderschap begint bij het schikken van de stoelen

Bij Wilde Zwanen werken we met groepen alsof het levende systemen zijn. Dat betekent: aandacht voor de onderstroom, voor relaties (cultuur) en structuur, daar hoort ook de “infrastructuur” bij want structuur bepaalt immers het gedrag van mensen. Zo ook de infrastructuur, hoe we elkaar ontmoeten, bepaalt vaak meer hoe een meeting of sessie verloopt dan wat er op de agenda staat. 

Rond leiderschap werken we daarom niet vanachter tafels! Niet uit koppigheid, maar omdat we steeds opnieuw zien wat leiderschap werkelijk vraagt.  

Dus ja we komen nog dagelijks in situaties waar we zeggen: weg met de tafels. Stoelen in een kring. 

Soms wordt er gezucht. Soms stijgt de spanning al bij het idee alleen. Maar ook voorgaan in het sleuren met tafels en stoelen is leiderschap. Leiderschap begint immers bij het creëren van de juiste ruimte en context. En ja — de infrastructuur doet mee. 

Structuur bepaalt gedrag 

De fysieke structuur waarin mensen samenwerken, stuurt het gedrag voortdurend mee. Hoe we mensen samenbrengen, beïnvloedt hoe ze spreken, luisteren, gehoord worden en verantwoordelijkheid opnemen. De ruimte zelf speelt een actieve rol: hoe we zitten, wie we zien, wie we kunnen horen. 

Elke keer dat we mensen aan een tafel zetten, maken we een keuze. Niet praktisch. Niet toevallig. Maar normatief. Onbewust kiezen we dan voor afstand, voor rol, voor hiërarchie. En tegelijk zijn we verbaasd dat er geen collectief leiderschap ontstaat. Misschien ligt het probleem niet bij de mensen, maar bij de vorm waarin we hen uitnodigen. 

Wie wil spreken over collectiviteit, kan mensen niet blijven vastzetten in rechte hoeken. Stoelen horen in een kring. Omdat leiderschap begint waar we elkaar werkelijk kunnen zien. 

Wat een tafel organiseert (zonder dat we het merken) 

Een vierkant met tafels oogt neutraal, praktisch, efficiënt. Maar het organiseert ook: 

• een voorkant en een achterkant 

• een hoofd en een uiteinde 

• zichtbare en onzichtbare hiërarchie 

• spreken naar elkaar in plaats van met elkaar 

Aan een tafel kijken we vooruit, niet naar elkaar.  Onze aandacht gaat naar documenten, schermen, notities. De relatie wordt bijzaak. Aan een tafel kan je je verschuilen. Achter papieren. Achter rollen. Achter positie. 

En toch verwachten we daar: 

• kwetsbaarheid 

• gedeeld eigenaarschap 

• collectief bewustzijn 

• moedige gesprekken 

Dat is geen ontwikkelvraag. Dat is een ontwerpfout. 

De kring: infrastructuur voor leiderschap 

De kring is geen gezellig alternatief en geen werkvorm die je “even inzet”. Ze is een fundamenteel andere sociale structuur. En ze vraagt iets van de begeleider — meer dan alleen sleuren met tafels😉. Ze vraagt vooral ook het loslaten van controle en vertrouwen hebben in het collectief.  

Een kring: 

• zet niemand op een hogere plek 

• maakt iedereen zichtbaar en aanwezigheid voelbaar 

• maakt van spreken een keuze, geen positie 

• ondersteunt gedeeld eigenaarschap 

• vertraagt, zodat wijsheid kan ontstaan 

• maakt patronen zichtbaar 

• nodigt uit tot zelfregulatie 

Een kring nodigt niet uit tot uitleggen of overtuigen, maar tot verschijnen. Je kan je niet onttrekken aan de groep. Je kan je ook niet verheffen boven de groep. Dat maakt de kring soms spannend. En precies daarom werkt ze. 

Wie een kring faciliteert, moet kunnen verdragen dat het antwoord niet meteen komt. Dat ongemak mag bestaan. Dat stilte ook werk is! 

In een kring wordt voelbaar: 

• wie voortdurend spreekt 

• wie zich inhoudt 

• waar spanning en ongemak zit 

• wat de groep vermijdt 

• wie elkaar aankijkt 

Wat veel Afrikaanse gemeenschappen al lang weten 

In veel Afrikaanse culturen is de kring geen werkvorm, maar een levensprincipe. Belangrijke beslissingen worden genomen in cirkelverband. Ouderen en jongeren. Mannen en vrouwen. Iedereen heeft een plek. Niet omdat iedereen gelijk is, maar omdat iedereen deel uitmaakt van het geheel. 

De individuele bijdrage is altijd ingebed in dat geheel. De kring herinnert daar voortdurend aan: wie spreekt, spreekt vanuit en voor de kring — niet enkel namens zichzelf. 

Structuur is geen detail 

Wanneer we de infrastructuur veranderen, verandert gedrag vaak vanzelf. Niet omdat mensen beter hun best doen, maar omdat de context en ruimte hen uitnodigt tot een ander soort mens-zijn. 

Bij Wilde Zwanen kiezen we daarom bewust voor de kring. Omdat de toekomst van leiderschap vraagt om vormen die collectiviteit daadwerkelijk mogelijk maken. 

De kring is geen symbool. Ze is het werk. Dus ook het sleuren heeft zin en betekenis! 😉